Εκτύπωση

Εορτή Αγ. Νικολάου Ομιλία στο ΣΦΟ

| Κατηγορία Δημοσιεύσεις

Νέα Σμύρνη

«Κανόνα πίστεως, και εικόνα πραότητος, εγκρατείας διδάσκαλον, ανέδειξέ σε τη πνοίμνη σου, η των πραγμάτων αλήθεια δια τούτο εκτήσω τη ταπεινώση τα υψηλά, τη πτωχεία τα πλουσία, Πάτερ Ιεράρχα Νικόλαε, πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ, σωθήναι τας ψυχάς υμών».

Με ιδιαίτερη χαρά βρίσκομαι σήμερα εδώ ανάμεσα σε σας τους αιγνουσιώτες, την εορταστική τούτη ημέρα για τους ναυτικούς μας, τους ανθρώπους της θάλασσας, την γιορτή του Αγίου Νικολάου. Ημέρα τιμής στον θαλασσίτη και προστάτη άγιο της θαλασσοπορούσας και θαλασσοκρατούσας Αιγνούσσας μας.

Σήμερα δεν είναι ημέρα για αναφορές στα συνήθη ναυτιλιακά θέματα, γι' αυτό προτιμώ, να αφιερώσω τα λίγα λεπτά που έχω στην διάθεσή μου, στον προστάτη των θαλασσινών και των σπιτικών τους, δηλαδή, όλης της Ελλάδας, τον Άγιο Νικόλαο, φυσικά, όχι σε θεολογικό πλαίσιο, για το οποίο, εξάλλου είμαι ακατάλληλος, αλλά, να το προσεγγίσουμε, μέσα από τα στοιχεία της λαϊκής και θρησκευτικής παράδοσης, μια και ο θεοσεβής λαός τον έχει κατατάξει σε ύψιστη θέση στην συνείδησή του, αναδεικνύοντάς τον, βλέποντας τις γεμάτες τάματα εικόνες του, ως τον πιο «παρασημοφωρημένο» άγιο της εκκλησίας. Για την παράδοση, η οποία, στάλαξε στην ψυχή των Ελλήνων ναυτικών, των Ελλήνων της θάλασσας και όχι μόνο, ότι ο Άγιος Νικόλαος για 1700 και πλέον χρόνια είναι « ..όρμος ο γαληνότατος, εν ώ καταφεύγοντες αι τρικυμίαι του βίου περιστατούμενοι, σώζωνται..»

Αιδεσιμολογιώτατε, κ. Δήμαρχε, κ. πρόεδρε, κ. + κ. του ΣΦΟ, αγαπητοί φίλες και φίλοι της ναυτιλίας, κυρίες και κύριοι,

Στην εποχή της απόλυτης αμφισβήτησης, της ύψιστης τεχνολογίας, την εποχή όπου, τα ηλεκτρονικά μέσα τείνουν να υποκαταστήσουν τη ναυτική τέχνη, αν από την συνείδηση του ναυτικού, αφαιρέσει κανείς την από αιώνες πίστη του στον προστάτη του Άγιο Νικόλαο, έχω την γνώμη ότι θα είναι κάτι ανάλογο, με την Ωκεανοπορία χωρίς πυξίδα, χωρίς όργανα ναυσιπλοΐας και αστέρια στον ουρανό.

Πως όμως κατάφερε ο γέρων επίσκοπος των Μύρων της Λυκίας, να πάρει την τρίαινα του Ποσειδώνα και να αποτελέσει το υπερβατικό στήριγμα του Έλληνα αειναύτη; Η εκκλησία μας έχει δώσει με τον θεολογικό λόγο και το συναξάρι την απάντησή της. Όπως και η παράδοση που μας διηγείται ότι, τις δύσκολες εποχές των αιμοσταγών αυτοκρατόρων Μαξιμιανού και Διοκλητιανού, των χριστιανικών διωγμών, ο φωτισμένος δεσπότης της γενέτειράς του, των Μύρων, κατέβαινε στο λιμάνι της επισκοπής του για να ανακουφίζει τους ναυτικούς της εποχής με υλικά ή πνευματικά μέσα. Φαίνεται, ότι, ήταν τέτοια η φροντίδα του επισκόπου, ώστε αυτοί και εν ζωή ακόμα ο Νικόλαος, τον επικαλούνταν για βοήθεια στις τρικυμίες και στους κινδύνους.

Σιγά-σιγά η λαϊκή παράδοση, πλημμυρισμένη από την αίγλη των θαυμάτων και των θρύλων, λαμβάνει διαστάσεις, ενίοτε, ποιητικής υπέρβασης, οπωσδήποτε θρησκευτικής λατρείας και δίνει την πρωτοκαθεδρία στον επίσκοπο Μύρων της Λυκίας στην ναυτική συνείδηση και τον αναγορεύει προστάτη Άγιο.

Η ανάγκη του ναυτικού στις ώρες της ανυπέρβλητης πρόκλησης, στις ώρες που οι ανθρώπινες δυνάμεις αδυνατούν να αντισταθούν στο θυμό της θάλασσας και τ' ανέμου, ήθελε και θέλει τον άγιο Νικόλαο, να περιδιαβαίνει τους Ωκεανούς, να ανεβοκατεβαίνει στα καράβια, να τα προστατεύει στο δύσκολο ταξίδι, στη μοναξιά της βάρδιας, στην αγωνία της σωτηρίας, στη λαχτάρα των καλών μαντάτων. Να είναι ο τιμονιέρης στους κινδύνους, λιμάνι σίγουρο, η γαλήνη στις μεγάλες έννοιες και η παρηγοριά των γονιών και της οικογένειας. Η πίστη στην θαυματουργή παρουσία του στις πλώρες και τις πρύμες των καραβιών, πέρασε στην λαϊκή ποίηση, στον πεζό λόγο, στην τέχνη του χρωστήρα.

«Άγιε Νικόλα αφέντη μου

Και πρωτοκαπετάνιε

Που φέρνεις πίσω τους γονιούς

Και ξερφανεύεις σπίτια

Τι τάξιμο κι εγώ να βρω

Στη χάρη σου να φέρω;

Να κόψω τ' άσπρα μου μαλλιά

μπροστέλα να υφάνω

εκατό κουβελιών κερί

την εκκλησιά να ζώσω

κι ολοχρονίς να προσκυνώ

την άγια σου εικόνα;

Χρόνια κι εμέ ξεκίνησε

Ο γιος μου και πια δεν στρέφει.

Θόλωσαν τα ματάκια μου

Την θάλασσα να βλέπω,

Στέγνωσε τ' αχείλι μου

Να την παρακαλάω.

Άγιε μου φέρε πίσω το παιδί

Και πάρε με εμένα».

Παρακαλεί ο γονιός στις ατελείωτες ώρες της αγωνίας και της προσμονής.

Για την ξεχωριστή θέση που πήρε ο Άγιος Νικόλαος στην συνείδηση των ναυτικών, πρέπει να συνέβαλε, εκτός από την γενική αποδοχή της θαυματουργής του δύναμης και το γεγονός ότι, η εκκλησία καθόρισε τον εορτασμό της μνήμης του αγίου στις 6 Δεκεμβρίου, όπου στις ελληνικές, στις θάλασσες της Μεσογείου, αλλά και της Μαύρης θάλασσας, είναι έντονα τα καιρικά φαινόμενα με σφοδρές θαλασσοταραχές και κινδύνους που προκαλούσαν συχνά την επίκληση του αγίου Νικολάου. Είναι γνωστό, επίσης, ότι, η εορτή της μνήμης του, ακολουθεί την εορτή της αγίας Βαρβάρας στις 4 και το αγίου Σάββα στις 5 του ίδιου μήνα, τα λεγόμενα Νικολοβάρβαρα και η λαϊκή ποίηση μας θυμίζει και τονίζει τις καιρικές συνθήκες της εποχής:

«Τ' αη Νικολοβάρβαρα

κατεβασιές και χιόνια

μπουράσκιες κι τελώνια»

ή πάλι

«Άγια Βαρβάρα βαρβαρών(ει)

Άγιος Σάββας σαβανών(ει)

Άγιος Νικόλας παρωχών(ει)».

Εδώ, ο προστάτης Άγιος εμφανίζεται, στην συνείδηση των πιστών με την εικόνα της δωρεάς, της παροχής.

Τόσο συχνή αναφορά σε άγιο, στις συνήθειες και τα έθιμα των νησιωτών και θα έλεγα κυρίως των Αιγαιοπελαγιτών, είναι σπάνια στην λαϊκή παράδοση και μπορεί να συγκριθεί μόνο με αυτή της Παναγίας, αφού, είτε στον πεζό λόγο, από τον Παπαδιαμάντη, Ξενόπουλο, Ν. Πολίτη και άλλους, είτε σε δημοτικούς στίχους για ευχές και τάματα, ή ακόμα και για παροιμίες το όνομα του Αγίου Νικολάου απαντάται σε κάθε περίπτωση:

«Να φέρω αμάξι το κερί,

κι' αμάξι το λιβάνι

και τις λαμπάδες αψηλές

σαν το μεσό κατάρτι».

Κι' ακόμα,

«Εσένα αφέντη πρέπουσι

καράβια ν' αρμενίζουν

νάχουν αντένες μπρούτζινες

κατάρτια ασημένια

και πίσω στο τρικούβερτο

να είν' ο Αγιο Νικόλας».

Χιλιοειπωμένες στα περασμένα χρόνια, αλλά και στην σύγχρονη εποχή οι ευχές που συνόδευαν την καθέλκυση ή την αγορά καινούργιου πλοίου:

«Άγιε μου Νικόλα μου τιμονιάριζέ το, κάθε καρφί του μάλαμα».

ή

«Χωρίς πανιά και άρμενα, άγιε μου Νικόλα βοήθατο».

Δεν είναι λίγα και τα έθιμα που έχουν σχέση με το Άγιο Νικόλαο τα οποία, διαφέρουν από τόπο σε τόπο, όπως για παράδειγμα η φύλαξη άρτου, στα εικονίσματα του σπιτιού των ναυτικών και ψαράδων, από την αρτοκλασία της εορτής του αγίου, για να ρίχνουν ψίχουλα στην θάλασσα για το γαλήνεμά της, λέγοντας «Άγιε μου Νικόλα μου πάψε την ορμή της», ή το κάρφωμα μιας εικονίτσας του αγίου, στο ποδόσταμο ή την καρένα στο χτίσιμο του καραβιού κλπ.

Γνωστές είναι, επίσης, οι παροιμίες:

«Άγιε Νικόλα βοήθα με, Κούνα και συ το χέρι σου», είναι σαν να απαντά ο άγιος, κάνοντας ευθεία αναφορά στην αρχαία ρήση, «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», γι' αυτούς που τα περιμένουν όλα άνωθεν.

Αναφέρω μια, ακόμα, με στοιχεία λαϊκής θυμοσοφίας, που αναφέρεται σ' αυτούς που τάζουν στον Άγιο την ώρα του κίνδυνου και μετά το ξεχνούν:

«Περιγέλα τον Νικόλα, ώσπου ν' άμπεις στο λιμνιώνα».

Πολυάριθμοι είναι, επίσης και οι εκκλησιαστικοί ύμνοι, που αναφέρονται, στην θεία δωρεά του «σώζειν», στον άγιο Νικόλαο, από τις οποίες, συνάγεται ότι, από αιώνες το όνομά του είναι συνδεδεμένο με την σωτηρία και την προστασία των ναυτικών. Διαβάζομε από τον Ρωμανό τον Μελωδό:

«Τους μεν εν θαλάσση

τους δε εν τη ξηρά γαρ

ου διαλείπεις. Σώζων εκάστοτε».

Και από τον Θεόδωρο Στουδίτη, επίσης:

«Την χάριν ταύτην ιδίως

Υπέρ πάντας τους αγίους

σοι δεδώρηται Χριστός

Προστατεύειν εν κινδύνοις».

Κυρίες και κύριοι,

Ο Προστάτης των θαλασσομάχων στην Ορθόδοξη Ανατολή, ο Αγιος Νικόλαος απλώνει την ευεργετική παρουσία του θρύλου του σε όλη την χριστιανική οικουμένη, από τα Πάταρα και τα Μύρα της Λυκίας, όπου γεννήθηκε και διακόνησε, ως τα τσαρικά ανάκτορα της Αγίας Πετρούπολης και από τα παράλια του Αιγαίου και της Μαύρης θάλασσας ως την Αδριατική και το Μπάρι, όπου αναπαύεται το λείψανό του.

Θα τον βρούμε παρόντα σε ψηφιδωτά στην Κωνσταντινούπολη, στο Κίεβο, στο Δαφνί, στη Βενετία και στο Παλέρμο, σε ζωγραφικούς πίνακες του Ραφαήλ και του Τισιάνο σε τοιχογραφίες στην Ασσίζη, στον Άθω, στη Φλωρεντία, στο Βατικανό, σε βιτρό στη Σαρτρ και την Μπουρζ, σε μεσαιωνικά γλυπτά στο Γουίντσεστερ και στο Μπράιτον.

Πέρα από αυτά, σε κάθε χριστιανικό σπίτι στην Ευρώπη, στην Αμερική, στην Αυστραλία, ο αυστηρός βυζαντινός άγιος μεταμορφώθηκε σε καλοκάγαθο ροδομάγουλο γέροντα που, με ένα σακούλι γεμάτο δώρα, όπου υπάρχουν παιδιά, τον περιμένουν ως Santa Claus ανυπόμονα, όπως τώρα που πλησιάζουν τα Χριστούγεννα. Τούτο το έθιμο, δεν είναι άσχετο με την επίγεια ζωή του αγίου Νικολάου. Η ταύτισή του με την χαρά της προσφοράς, έχει να κάμει με την διάθεση των περιουσιακών στοιχείων του Νικολάου, πριν γίνει κληρικός στους ανήμπορους της περιοχής του.

Παρατηρώντας, κυρίως, την μεταπολεμική πολιτισμική ιστορία της Αιγνούσας, εύκολα μπορεί να συνδυάσει κανείς την κοινωνική συμπεριφορά των ευπατριδών αιγνουσιωτών, με την σφραγίδα δωρεάς του προστάτη αγίου του νησιού. Οι Αιγνουσιώτες πλημμυρισμένοι από αγάπη για τον τόπο τους και την πατρίδα τους, ανοίγουν την καρδιά τους και ξεκινούν μια απίστευτη πορεία καλών έργων, που όμοιά τους δεν έχει να υποδείξει άλλος τόπος της χώρας. Τι να πρωτοαναφέρει κανείς;

Διαβάζω, χωρίς χρονολογική σειρά και ονόματα δωρητών και ευεργετών, φοβούμενος ότι, θα παραλείψω πολλά, κοινωφελή έργα που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια από Αιγνουσιώτες στην Αιγνούσα και σε άλλους τόπους:

Ίδρυση Ταμείου ευπραγίας
Κέντρο αποκατάστασης σπαστικών παιδιών στην Μεταμόρφωση Αττικής
Πτέρυγα στο αντικαρκινικό Νοσοκομείο Άγιος Σάββας
Ίδρυση ελληνικής ιατρικής βιβλιοθήκης-Κέντρο ιατρικής τεκμηρίωσης
Διορθόδοξο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ της Ελβετίας
Εξοπλισμός των σχολών Ασπροπύργου
Οίκος Ναύτου Χίου και Ν. Υόρκης
Λύρειο ορφανοτροφείο
Ίδρυμα Προικοδοτήσεων θυγατέρων ναυτικών
Παγχιακό ίδρυμα υποτροφιών
Πτέρυγα στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός
Ναυτικό Γυμνάσιο Οινουσσών
Οικοτροφείο Ναυτικού Γυμνασίου
Σχολή Πλοιάρχων Εμπορικού Ναυτικού
Δημοτικό Σχολείο στην Χίο
Κατασκευή Αρματαγωγού για το Πολεμικό Ναυτικό
Ίδρυμα Λέοντα Λαιμού
Στάδιο Οινουσσών
Ναυτικό Μουσείο Οινουσσών
Πρόσφατα η αφαλάτωση στην Αιγνούσα
Και τόσα άλλα έργα μικρά ή μεγάλα στο νησί για την βελτίωση της ζωής των κατοίκων. Πρόσφατα, υλοποιήθηκε η πρωτοβουλία του ΣΦΟ που επιτεύχθηκε με τις άοκνες προσπάθειες του προέδρου και του Δ.Σ. και με τις δωρεές των αιγνουσιωτών, η αντικατάσταση του ΟΙΝΟΥΣΣΑΙ ΙΙ με την αγορά του ΟΙΝΟΥΣΣΑΙ ΙΙΙ ο αγιασμός του οποίου, θα γίνει με την βοήθεια του Αγίου Νικολάου, μεθαύριο ανήμερα της γιορτής του στην Αιγνούσσα. Συγχαρητήρια και πάντα άξιοι και με την ευχή:

«Άγιε μου Νικόλα τιμονιάριζέ το, και το καρφί του μάλαμα».
Χρόνια πολλά σ' όλους καλά ταξίδια στους ναυτικούς μας, καλές δουλειές στα γραφεία και του χρόνου με υγεία.